Babil Asma Bahçelerini Kim Yaptı? Felsefi Bir Bakış
Bir şeyi inşa etmek, yalnızca fiziksel bir yapıyı oluşturmak değil, aynı zamanda bir anlam, bir kimlik ve bir değer yaratmaktır. Gerçekten de, bir eser yaratırken, sorulan sorulardan biri şudur: “Kim yaptı?” Bu soru yalnızca bir tarihsel olayı değil, yaratıcılığın, emeğin ve niyetin derinliklerine dair bir düşünsel sorgulama yapmamızı gerektirir. Babil Asma Bahçeleri’nin yapımı üzerine düşünüldüğünde, bu soru daha da karmaşıklaşır. Babil’in asma bahçelerinin gerçekliği, yaratıcılığı ve kimliği üzerine sorduğumuz her soru, aslında daha geniş felsefi alanlara, etik ve bilgi kuramı gibi konulara ışık tutar. Kim yapmıştır? Gerçekten yapmış mıdır? Ve eğer yaptıysa, bunun anlamı nedir?
Ontolojik Bir Soru: Babil Asma Bahçeleri Gerçek Mi?
Ontoloji, varlık ve gerçeklik üzerine düşünür. Babil Asma Bahçeleri’nin gerçekte var olup olmadığı sorusu, aslında daha derin bir varlık sorusuna da yol açmaktadır. Eğer bahçeler, fiziksel olarak var olmuşsa, bu onların gerçekliğini nasıl etkiler? Eğer var oldukları hakkında somut bir kanıt yoksa, bu durum onların varlıklarını ne kadar etkiler?
Babil Asma Bahçeleri’nin varlığı, tarihsel belirsizliklerle sarılmıştır. Her ne kadar Yunan tarihçisi Strabon ve Roma gezgini Kalimnos gibi kaynaklar bu bahçelerin varlığını anlatmış olsa da, arkeolojik kazılarda bu bahçelere dair kesin bir kanıt bulunmamıştır. Hatta bazıları, bahçelerin Babil’de değil, Nineveh’de bulunduğunu öne sürer. Bu da ontolojik bir soru doğurur: Eğer bir şeyin kanıtları yoksa, o şey gerçek midir? Ve biz, gerçekliğini nasıl belirleriz?
Platon’un idealar dünyası görüşüne göre, fiziksel dünya yalnızca ideaların yansımasıdır ve bu yüzden gerçeklik bir yanılsamadır. Belki de Babil Asma Bahçeleri’nin gerçekliği, bu dünyada var olanın ötesinde, sadece fikirlerin ve mitolojilerin şekillendirdiği bir “ideal” olabilir. Bu bahçeler, belki de tam olarak “gerçek” olmamakla birlikte, insanlık tarihinin bir parçasıdır; tahayyüllerin, arzu ve hayallerin gerçekliği.
Epistemolojik Bir Soru: Kim Yaptı ve Nasıl Bildik?
Epistemoloji, bilgi teorisiyle ilgilenir ve bir şeyin doğru olup olmadığını nasıl bildiğimizi sorgular. Babil Asma Bahçeleri’ni kim yaptı sorusuna verdiğimiz yanıt, büyük ölçüde hangi bilgilere eriştiğimize ve bu bilgileri nasıl değerlendirdiğimize bağlıdır. Eğer kaynaklar güvenilir değilse, ya da tarihsel yazılı belgeler bir tür yanlış bilgi içeriyorsa, o zaman bilgimiz de şüpheli olacaktır.
Babil Asma Bahçeleri’ni kim yaptı sorusuna yönelik tartışmalar da bilgi edinme süreçlerimizin sınırlılıklarını gözler önüne serer. Her şeyden önce, bu bahçelerin yapımıyla ilgili elimizdeki veriler, tarihsel anlatılarla sınırlıdır. Strabon’un ve Kalimnos’un yazdığına göre, bahçeler Babil Kralı II. Nebukadnezar tarafından karısı Amytis için yapılmıştır. Ancak, bu yazılı kaynakların doğruluğu hala tartışmalıdır. Günümüzün epistemolojik anlayışı, kaynak eleştirisini, doğrulama yöntemlerini ve belgelere dayalı çıkarımları ön plana çıkarır. Elimizdeki kanıtlar kesin değilse, o zaman Babil Asma Bahçeleri’nin kim tarafından yapıldığı hakkında ne kadar “bilgi” sahibi olabiliriz?
Burada, David Hume’un empirizm görüşünü hatırlayabiliriz: Bilgi, doğrudan duyusal deneyim ve gözlem yoluyla elde edilir. Hume’a göre, tarihsel olaylara dair sahip olduğumuz bilgi, aslında gözlemler ve deneyler yoluyla doğrulanabilir. Babil Asma Bahçeleri’nin varlığı ve kim tarafından yapıldığı hakkındaki bilgilere dair elimizde sadece dolaylı deliller vardır. Bu da epistemolojik açıdan bize, bildiğimizin ötesinde bir belirsizliğe işaret eder.
Etik Bir Soru: Babil Asma Bahçelerinin Yaratılması ve İnsanlık
Etik, değerler ve doğruyla yanlış arasındaki farkı inceleyen bir felsefe dalıdır. Babil Asma Bahçeleri’ni kimin yaptığı sorusu, yalnızca tarihsel bir sorudan ibaret değildir; aynı zamanda etik bir boyuta da sahiptir. Bahçelerin inşası, emek, kaynak kullanımı ve doğal çevrenin üzerinde yapılmış olan bir manipülasyon ile ilişkilendirilebilir. Peki, Babil’de bu devasa yapıyı inşa etmek, halkın ve doğanın haklarına ne kadar saygılıydı?
Burada, Aristoteles’in erdem etiği devreye girer. Aristoteles’e göre, erdemli bir kişi doğru olanı yapmak için toplumsal iyiye hizmet eder. Babil Asma Bahçeleri gibi büyük projelerin toplumsal fayda sağladığı düşünülebilir; ancak aynı zamanda halkın zorla çalıştırılması veya doğanın tahrip edilmesi gibi etik sorunlar da söz konusu olabilir. Babil Kralı Nebukadnezar’ın emriyle yapılan bu tür yapılar, yalnızca estetik değer taşımakla kalmaz, aynı zamanda yönetimlerin ve imparatorlukların gücünü pekiştirmek için de kullanılmış olabilir. Peki, bu tür yapılar halkın refahı ve doğal çevrenin korunması açısından ne kadar etikti?
Günümüzde benzer etik ikilemler, çevresel sürdürülebilirlik, insan hakları ve ekonomik fayda arasındaki dengeyi bulmaya çalışırken karşımıza çıkmaktadır. Bugün de büyük projeler, çevreye ve topluma ne gibi etik zararlar verebilir? Babil Asma Bahçeleri’nin yapımını düşündüğümüzde, belki de bu sorulara daha yakın bir soruyu sormamız gerekir: İnsanlık, güzellik ve büyük yapılar yaratırken, buna karşılık çevreye, doğal dünyaya ve insan haklarına ne kadar dikkat etmiştir?
Sonuç: Kim Yaptı ve Gerçekten Neden Önemli?
Babil Asma Bahçeleri’nin yapımına dair sorulara felsefi bir bakış açısıyla yaklaştığımızda, karşımıza bir dizi karmaşık mesele çıkar. Ontolojik açıdan, bu bahçelerin var olup olmadığını sorgularken, epistemolojik açıdan doğru bilgiye nasıl ulaştığımızı ve etik açıdan bu tür projelerin topluma ve doğaya olan etkilerini tartıştık. Tüm bu sorgulamalar, aslında insanlık tarihindeki en temel sorulardan birine işaret eder: İnsan ne yaratır ve bu yaratımın anlamı nedir?
Bugün, Babil Asma Bahçeleri’ni kim yaptı sorusuna verdiğimiz cevap, yalnızca bir tarihsel olayı değil, aynı zamanda bir kültürün, bir toplumun değerlerinin, yaratıcı güçlerinin ve etik sorumluluklarının da bir yansımasıdır. Ve belki de asıl sorulması gereken, insanlık olarak bizler, yaratmak ve inşa etmek üzerine düşünürken, yalnızca estetik ve güç peşinde mi koşuyoruz, yoksa bu yaratımların toplumlar ve doğa üzerindeki etkilerini de dikkate alıyor muyuz?
Belki de Babil Asma Bahçeleri’nin gerçekliği, bu sorulara verdiğimiz yanıtların arkasında gizlidir.